Groot onderhoud aan de Rotterdamse Lijnbaanflats

Groot onderhoud aan de Rotterdamse Lijnbaanflats

Aluminium kozijnen voor rijksmonumenten
In Rotterdam voert woningbouwcorporatie Vestia groot onderhoud uit aan de twee Lijnbaanflats aan de Jan Evertsenplaats. 

Bij het vernieuwen van de puien draait het om twee dingen: de flats uit 1958 en 1959 moeten gaan voldoen aan de huidige eisen en tegelijkertijd moet recht worden gedaan aan de rijksmonumentenstatus van de twee wederopbouwflats. Reden voor geveladviseur Facédo om voor de nieuwe kozijnen een geïsoleerd aluminium Kawneer renovatieprofiel met houtlook aan te dragen.

Wederopbouwarchitectuur met een rijksmonumentenstatus? Dik tien jaar geleden was het nog ondenkbaar. De naoorlogse architectuur, de woningbouw voorop, dat was toch die snel in elkaar geflanste bouw uit materialen van niks? Sinds Monumentenzorg in 2007 startte met het Monumenten Inventarisatie Project (MIP) is dat idee aardig gekanteld: veel gebouwen uit de wederopbouwtijd zijn van bijzondere cultuur- en architectuurhistorische waarde en het beschermen waard.

Symbool van voortvarendheid
Dat geldt zeker voor de Lijnbaan, de modernistische winkelpromenade die in 1953 naar ontwerp van Van den Broek en Bakema gebouwd werd in de gehavende binnenstad van Rotterdam. Het nieuwe winkelgebied groeide uit tot symbool van de voortvarende wederopbouw van de havenstad.
Tot het Lijnbaanensemble horen ook de twee flatgebouwen aan de groene Jan Evertsenplaats, waar aannemer Van Wijnen Stolwijk in opdracht van Vestia momenteel groot onderhoud uitvoert aan de 208 woningen in de twaalf en acht woonlagen tellende flats. De opknapbeurt van de Lijnbaanflats neemt anderhalf jaar in beslag.

Kunststof uit de jaren tachtig
Hun monumentenstatus hebben de twee flatgebouwen pas sinds 2010. Dat verklaart waarom in een eerdere onderhoudsronde, in de jaren tachtig, nog kunststof puien aan de gevels konden worden aangebracht. Projectmanager Floris Buijs van geveladviesbureau Facédo, adviseur en leverancier van de nieuwe puien voor de flats: “Dat vlakke PVC kunststof kozijn voldoet niet aan de huidige thermische waarde. Bovendien is het is een vlak profiel dat qua kleur en uitstraling niet lijkt op de oorspronkelijke houten puien uit de jaren vijftig.”

Het originele kozijn benaderen
Die kleurstelling terugbrengen weegt bij het huidige groot onderhoud zwaar mee, net als het herstel van het oorspronkelijke aanzicht van de flats. Vanwege de monumentenstatus moeten de nieuwe puien zoveel mogelijk het houten origineel benaderen – wat betreft de kleur, maar ook qua looks en kozijnopbouw. Floris Buijs van Facédo: “En dat is best lastig, want sinds de plaatsing van de vlakke kunststof kozijnen ontbreekt in de flatgebouwen een houten referentiekozijn dat als richtsnoer had kunnen dienen voor een nieuwe pui.”
Bekend was echter wel dat in de flats destijds houten puien met stalen bewegende delen en zwart glazen paneelvullingen werden geplaatst, vergelijkbaar met de originele kozijnen elders in het Lijnbaanensemble.

Aluminium alternatief
Punt van aandacht: deze houten taatsramen met stalen intrekframe voldoen niet aan de huidige energie-eisen. En ook de grote overspanningen van de puien in de Lijnbaanflats (tot 6 meter), het onderhoud dat hout verlangt en het benodigde zware HR++ glas, maakte het lastig om weer houten kozijnen te plaatsen. Reden voor Facédo om, in samenspraak met van Wijnen Stolwijk en Molenaar & Co Architecten, een aluminium alternatief aan te reiken: het verdiepte Kawneer RT 62 renovatieprofiel, met houtlook en isolatie. Floris Buijs: “Het nieuwe profiel is een samengesteld profiel, dus niet standaard. Met de looks van het kozijn uit 1958/59, maar met de waarden van vandaag.”

Toleranties in het beton
Bijzonder aan het plaatsen van de kozijnen: het betonnen casco van de Lijnbaanflats heeft behoorlijke toleranties. Buijs: “Het gaat om meerdere centimeters hoogteverschil tussen gevelopeningen. En het beton is krom en gewelfd vanwege de manier van bouwen destijds. Die verschillen in de gevelopeningen vangen we op met diverse stelkaders. Daarmee kunnen we toleranties tot 4 centimeter opvangen. Het recht en vlak krijgen van het stelkozijn is hier erg enerverend.”
Facédo mat tien weken voor vervanging van de puien met een wasinstallatie de gevel aan de buitenzijde in, en nam ook binnen de maatvoering op, zodat de monteurs geen verrassingen te wachten staan bij de plaatsing van de nieuwe kozijnen. Floris Buijs: “Dit gebeurt per strang. De gegevens worden verwerkt in het tekenboek en ter controle verstrekt aan van Wijnen. Nadat ze zijn goedgekeurd, worden de kozijnen gefabriceerd.”
   Toleranties: Het betonnen casco van de Lijnbaanflats heeft meerdere centimeters hoogteverschil tussen gevelopeningen. Het beton is bovendien krom en gewelfd. De verschillen in de gevelopeningen worden opgevangen met diverse stelkaders.

Puien wisselen in strangen
De nieuwe puien voor de 208 woningen van de Lijnbaanflats worden beglaasd aangeleverd. Floris Buijs: “Dat is in verband met de verlangde snelheid van plaatsen en omdat gemonteerd wordt in bewoonde staat. We willen geen extra handelingen en geen extra overlast in de woningen.”
Facédo pakt per dag twee complete woningpuien aan. Daarbij wordt van boven naar beneden gewerkt, in strangen van onder elkaar liggende woningen. Buijs: “Dat is vanwege de vereiste doorlooptijd. Dit is een grootonderhoudproject, waarvoor geldt dat elke woning binnen een bepaalde tijd moet zijn afgehandeld. We maken gebruik van een hijsconstructie waarmee we binnen één dag twee kunststof puien kunnen verwijderen en de nieuwe aluminium pui kunnen monteren. Daarna bouwt de steigerbouwer de bovenkant van de steiger af en de dag erna herhalen we de handelingen, maar dan een verdieping lager.”

 Groot onderhoud in strangen: Facédo pakt per dag twee kozijnen aan. Daarbij is gekozen om van boven naar beneden te werken, in strangen van onder elkaar liggende woningen.

Zonwerend glas
In de huidige situatie bevindt zich tussen twee kunststof puien beton. Dat is niet conform het aanzicht uit 1958-’59. Floris Buijs: “Daar zat vroeger draadglas. Wij brengen er een strook Crepi mailglas terug. Draadglas plaatsen is geen optie, vanwege het achterliggende isolatiepakket en daarmee de hoge kans op thermische breuk.”
De aluminium puien voor de Lijnbaanflats zijn voorzien van zonwerend HR++ glas. Dat moet voorkomen dat de grote glaspartijen de woningtemperatuur in de zomer hoog opstuwen. Het oude natuurlijke ventilatiesysteem maakt plaats voor vraaggestuurde mechanische ventilatie. Dankzij de isolatie van de schil en de puien (gemiddelde Uwindow < 1,65 W/m2K, volgens het huidige geldende bouwbesluit) maken de woningen in de Lijnbaanflats een labelsprong van twee labels.

 Vanwege de monumentenstatus moeten de nieuwe aluminium puien zoveel mogelijk het houten origineel uit 1958-’59 benaderen – wat betreft kleur, looks en opbouw.

Materialen in de hub
Het groot onderhoud aan de Lijnbaanflats is een echt binnenstedelijk bouwproject, met een kleine bouwplaats, veel verkeer rondom, met omwonenden, ondernemers en winkelend publiek. Floris Buijs: “Om te voorkomen dat de bouwplaats ook nog eens opslag zou worden, heeft van Wijnen in Den Haag een bouwhub ingericht. Daar liggen alle materialen voor het groot onderhoud en is just-in-time aanleveren op de bouwplaats gegarandeerd.”

Tekst Hans Fuchs  Foto’s Marco Hofsté
Dit artikel staat in Raam en Deur editie 2-2019.

Hier uw advertentie?
Bel +31 (0)73 503 35 44.

Schrijf u in voor onze nieuwsbrief